فهرست
اگر احساس می‌کنید حقی از شما توسط یک سازمان دولتی، شهرداری یا تامین اجتماعی ضایع شده، اولین قدم قانونی شما ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری است. این مرجع قضایی تخصصی، مسئول رسیدگی به اینگونه شکایات و احقاق حقوق شهروندان است. این راهنمای جامع به شما نشان می‌دهد که چگونه به صورت گام‌به‌گام و موفقیت‌آمیز شکایت خود را ثبت کنید.
آیا از یک سازمان یا نهاد دولتی، شهرداری، یا تأمین اجتماعی شکایت دارید و احساس می‌کنید حق شما ضایع شده است؟ دیوان عدالت اداری مرجع تخصصی برای رسیدگی به اینگونه شکایات است. وظیفه اصلی این دیوان، نظارت قضایی بر عملکرد ادارات و احقاق حقوق شهروندان در برابر تصمیمات و اقدامات خلاف قانون یا خارج از اختیارات مأموران و واحدهای دولتی است. به زبان ساده، اگر یک نهاد دولتی حقی از شما ضایع کرده، دیوان عدالت اداری محل دادخواهی شماست.
دیوان عدالت اداری یک مرجع عالی قضایی است که به طور ویژه برای رسیدگی به شکایات مردم از دستگاه‌های اجرایی و دولتی و به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی تأسیس شده است. وظیفه اصلی این دیوان، نظارت قضایی بر عملکرد ادارات و احقاق حقوق شهروندان در برابر تصمیمات و اقدامات خلاف قانون یا خارج از اختیارات مأموران و واحدهای دولتی است. به زبان ساده، اگر یک نهاد دولتی حقی از شما ضایع کرده، دیوان عدالت اداری محل دادخواهی شماست.
دیوان عدالت اداری یک مرجع عالی قضایی است که به طور ویژه برای رسیدگی به شکایات مردم از دستگاه‌های اجرایی و دولتی و به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی تأسیس شده است. و در قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت مصوب ۱۳۹۲ (اصلاحی ۱۴۰۲) وظایف و تشکیلات و آیین دادرسی آن بیان شده است.
دیوان صلاحیت رسیدگی به چه اموری را دارد؟ بر اساس ماده ۱۰ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ (اصلاحی ۱۴۰۲)، دیوان عدالت اداری صلاحیت رسیدگی به موارد زیر را دارد:
آیا می‌دانید چگونه از یک اداره دولتی، شهرداری یا سازمان تأمین اجتماعی شکایت کنید؟ دیوان عدالت اداری مرجع رسیدگی به حقوق تضییع شده شما توسط این نهادهاست.
ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری شاید در نگاه اول پیچیده به نظر برسد، اما با آگاهی از مراحل، قوانین آن و مدارک لازم، می‌توانید به درستی از حقوق خود دفاع کنید. این راهنمای جامع، شما را قدم‌به‌قدم در این مسیر همراهی می‌کند. ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری چند مرحله کلیدی دارد برای ثبت موفق دادخواست، مراحل زیر را به ترتیب دنبال کنید:
اولین و ضروری‌ترین قدم، ثبت‌نام در سامانه ثنا (ثبت نام الکترونیک قضایی) است. بدون داشتن حساب کاربری در این سامانه، امکان ثبت دادخواست و پیگیری آن وجود ندارد. برای این کار می‌توانید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در شهر خود مراجعه کرده یا از طریق وب‌سایت adliran.ir به صورت آنلاین احراز هویت کنید. امروزه فرآیند شکایت در دیوان عدالت اداری کاملاً الکترونیکی شده است. اولین و ضروری‌ترین قدم، ثبت‌نام در سامانه ثنا (ثبت نام الکترونیک قضایی) است. بدون احراز هویت در سامانه ثنا داشتن حساب کاربری در این سامانه، امکان ثبت دادخواست و پیگیری آن وجود ندارد. برای این کار می‌توانید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در شهر خود مراجعه کرده یا از طریق وب‌سایت adliran.ir به صورت آنلاین احراز هویت کنید.
دادخواست، سند رسمی شروع شکایت شماست و باید دقیق و مستدل و مطابق قانون تنظیم شود. به استناد ماده ۱۶ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان “رسیدگی در شعب دیوان، مستلزم تقدیم دادخواست است. دادخواست باید به زبان فارسی روی برگه‌های مخصوص، تنظیم شود.” فرم استاندارد دادخواست نیز با ثبت مشخصات و ذکر خواسته در سامانه مذکور ایجاد میشود. برابر ماده ۱۸ دادخواست باید شامل موارد زیر باشد:
توصیه: تنظیم دادخواست بخش بسیار حساسی است. اگر دانش حقوقی کافی ندارید، حتماً برای این بخش از یک وکیل متخصص دیوان عدالت اداری یا مشاور حقوقی کمک بگیرید. شما باید برای تمام ادعاهای خود مدرک ارائه دهید. حتماً دادخواست خود را با توجه به شرایط پرونده و با کمک متخصص تنظیم کنید. این یک نمونه بسیار ساده برای آشنایی شماست. مدارک باید اسکن شده و آماده بارگذاری در سامانه باشند. لیست کامل مدارک در بخش بعدی آمده است.
به موجب ماده ۲۳ (اصلاحی ۱۰/۰۲/۱۴۰۲) به سه طریق میتوان دادخواستهای خود را در دیوان ثبت کرد دادخواست و ضمائم آن باید به تعداد طرف شکایت به اضافه یک نسخه تهیه شود. پذیرش دادخواست در شعب بدوی، تجدید نظر و هیأت عمومی دیوان به یکی از روشهای زیر امکان پذیر است:
پس از آماده‌سازی دادخواست و مدارک، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید. متصدی دفتر، دادخواست و ضمائم شما را از طریق سامانه ساجد (سامانه جامع دیوان عدالت اداری) ثبت و برای شما رسید دریافت می‌کند. امکان ثبت مستقیم توسط شخص نیز در سامانه ساجد به آدرس sajed.divan-edalat.ir فراهم است، اما به دلیل پیچیدگی‌های فنی، مراجعه به دفاتر خدمات قضایی برای افراد غیرمتخصص توصیه میشود.
در همان دفتر خدمات قضایی، باید هزینه دادرسی را بر اساس تعرفه سال جاری پرداخت کنید. هزینه هر شکایت بر اساس تعرفه تعیینی در قانون بودجه هر سال یا تعرفه مصوب قوه قضایی است و در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و از طریق دستگاه کارت‌خوان قابل پرداخت است.
قبل از مراجعه به دفتر خدمات قضایی، اطمینان حاصل کنید که فایل اسکن شده مدارک زیر را آماده دارید:
هزینه دادرسی در دیوان عدالت اداری هر ساله بر اساس قانون بودجه یا در مواردی بر اساس آیین نامه مصوب رییس قوه قضاییه تعیین میشود. بر اساس آخرین تعرفه‌های اعلام شده، هزینه دادرسی در مرحله بدوی (اولین مرحله ثبت شکایت) در دعاوی غیرمالی و همچنین در مواردی که خواسته مالی مشخص نیست، مبلغ ۲,۰۰۰,۰۰۰ ریال (دویست هزار تومان) است.
پس از پرداخت، و ثبت دادخواست و با امضا شما مبنی بر تایید دادخواست کد رهگیری به شما داده میشود که برای پیگیری‌های بعدی ضروری است. هزینه شکایت در دیوان عدالت اداری در سال ۱۴۰۳
آیا می توان برای نپرداختن هزینه دادرسی در دیوان تقاضای اعسار کرد؟ اصولا اگر افراد متقاضی در رسیدگی از مراجع قضایی توانایی پرداخت هزینه را نداشته باشند، می‌توانند همزمان با دادخواست اصلی، دادخواست “اعسار از پرداخت هزینه دادرسی” را نیز ثبت کنند. و در صورت پذیرش اعسار آنها، از پرداخت هزینه معاف خواهند شد. ولی در امور دیوان اینگونه نیست با توجه به هزینه ثابت و نسبتا کم دادرسی در دیوان اساسا اعسار از پرداخت دادرسی در شکایت به دیوان مصداق نخواهد داشت.
آگاهی از مهلت‌های قانونی بسیار حیاتی است، زیرا شکایت خارج از موعد رد میشود.
پس از ثبت دادخواست، می‌توانید وضعیت پرونده خود را به روشهای زیر پیگیری کنید:
بسیاری از دادخواست‌ها به دلیل نواقص شکلی در همان ابتدا رد می‌شوند. برای جلوگیری از این اتفاق، به موارد زیر دقت کنید:
ابتدا در سامانه ثنا (adliran.ir) ثبت‌نام کنید. سپس با در دست داشتن فایل اسکن شده دادخواست و مدارک، به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده تا شکایت شما را در سامانه ساجد دیوان ثبت کنند.
مدارک اصلی شامل تصویر کارت ملی، دادخواست تکمیل و امضا شده، و کلیه اسناد و مدارکی است که ادعای شما را ثابت می‌کند (مانند رأی مورد اعتراض، احکام کارگزینی، نامه‌های اداری و…).
هزینه دادرسی در مرحله بدوی برای دعاوی غیرمالی در سال ۱۴۰۳ مبلغ ۲۰۰ هزار تومان است. حق‌الوکاله وکیل طبق تعرفه کانون وکلا یا توافق طرفین تعیین میشود و مبلغ ثابتی ندارد.
بهترین راه، استفاده از سامانه ثنا (adliran.ir) و بخش “اطلاع‌رسانی پرونده” است. همچنین از طریق سامانه ساجد دیوان و با شماره پرونده می‌توانید جزئیات را پیگیری نمایید.
برای اشخاص ساکن ایران ۳ ماه و برای اشخاص مقیم خارج از کشور ۶ ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی فرصت دارید.
فرآیند کلی برای ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری از شهرداری مشابه سایر شکایات است. شما باید پس از دریافت رأی قطعی از مراجع داخلی آن سازمان‌ها (مانند کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری یا هیئت‌های تشخیص مطالبات تأمین اجتماعی)، دادخواست خود را به طرفیت آن سازمان در دیوان ثبت کنید.
گاهی ممکن است دستگاه اجرایی از ارائه مدرکی که برای شکایت لازم است، خودداری کند. در این شرایط، می‌توانید ضمن ثبت دادخواست، در بخشی از شرح شکایت از شعبه رسیدگی‌کننده دیوان بخواهید که آن اداره را ملزم به ارائه مدرک مورد نظر کند. این درخواست باید مستدل باشد و مشخص کنید که چرا آن مدرک در اختیار شما نیست و در روند اثبات ادعای شما تأثیرگذار است. بر اساس ماده ۲۹ قانون دیوان عدالت اداری، شعبه می‌تواند در صورت لزوم، دستورات لازم برای اخذ اسناد را صادر نماید.
آیا می‌دانید چگونه از یک اداره دولتی، شهرداری یا سازمان تأمین اجتماعی شکایت کنید؟ دیوان عدالت اداری مرجع رسیدگی به حقوق تضییع شده شما توسط این نهادهاست.
برای شکایت از تصمیمات شهرداری، مانند رأی کمیسیون ماده ۱۰۰، ابتدا باید رأی قطعی از آن کمیسیون به شما ابلاغ شود. سپس با رعایت مهلت قانونی ۳ ماهه، دادخواستی به طرفیت شهرداری تنظیم کرده و همراه با مدارک لازم (شامل رأی کمیسیون) از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در دیوان عدالت اداری ثبت می‌کنید. فرآیند کلی مشابه سایر شکایات است.